..:: Hadisler ::..


Hadis ögrenimi


Ebu asim en-Nebil:"Hadis ögrenmek isteyen dünyanin en üstün igine talib olMustur. Kendisinin de insanlarin en olgunu olmasi gerekir".

ibn Sirin: "Eskiler ilmi ögrendikleri gibi ilim ehlinin usül ve yasayislarini da ögrenirlerdi".

 


A) UYULACAK EDEBLER VE UYGULANACAK USULLER
Hadis ögreniminde Niyet
 Hadis ögrencisinin ilk igi, hadis ögrenmekteki niyetini "Allah'in RiZasi" temeline dayandirmasidir.

Üstün Ahlak
 Hz.Peygamber (sav): "Allah Teala ahlakin üstünlüklerini sever, düsüklüklerinden hOglanmaz" buyurMustur.

Meslek sahibi olmak
 Hz.Peygamber (sav): "Geçimini üstlendiklerini ihmal etmesi kigiye günah olarak yeter" buyurMustur.

Bekarligi tercih
 eginin hukukuna riayet ve geçimini temin gayretleri onu hadis ögrenmekten alikoymamasi için eger mümkünse, hadis ögrencisinin bekar kalmasi müstehabtir.

Kur'an'i ezberlemek
 Hadis ögrencisine, ise Kur'an'i ezberlemekle baglamak yaragir. Çünkü ilimlerin en yücesi, önceik ve sira itibariyle en önde geleni Kur'an ilmidir.

Sünnetin izi
 Hadis ögrencisi bütün islerinde -imkan ölçüsünde- Hz.Peygamber'in (sav) izini takip etmeyi, sünneti izlemeyi kendisi için vazgeçilmez bir görev kabul ettiginin bir göstergesi olarak olgun davranislariyla -akrani arasinda- temayüz etmelidir.

Hadisin zekatini vermek
 Amr b. Kays el-Mulai, "sana bir hadis ulasti mi, onunla bir kere olsun amel et ki, onun ehlinden olasin."

Derse erken gitmek
 Hz.Peygamber (sav): "Allahim ümmetimin erkenciligini bereketli kil" buyurMustur.

Acelesiz vakar ile yürümek

Güzel görünüm, temiz siret
 Süfyan: "Kigi bir hadis ögrenince en az üç gün o hadisin etkisi onun üzerinde görülmelidir" demistir.

Hocadan izin istemek
 ögrencinin, hocayi uyur buldusu zaman içeri girmek için izin istemesi yakIsik almaz. Oturup uyanmasini beklemeli veya -dilerse- dönüp gitmeli.

Bekleme edebi
 Hocanin kapisi açiksa, talebenin kapiya yakin durup izin istemesi gerekir. Yok kapi kapali ise, o takdirde istedigi gibi durup izin isteyebilir.

Kendini tanitmak
 Cabir söyle demistir: "Bir igim için Nebi'ye (sav) gittim ve kapIsini çaldim.  "Kim o" buyurdu. Ben de "ben" dedim. O (sav):"ben, ben..." diye benim bu cevabimdan hOglanmadigini ihsas etti.

Selamda ses tonu
 el-mikdad'dan (ra) rivayet edildigine göre o demistir ki, "Rasulullah (sav) tegrif ettikleri zaman uyanik olanlarin duyacagi, uyuyanlarin uyanmayacagi bir sesle selam verirdi".

Muhaddisin yanina girme adabi
 izin istemeksizin hocanin yanina girmek caiz degildir. Böyle yapan ögrenciye, onu te'dib (edeblendirmek) için disari çikmasi, izin istemesi ve sonra girmesi emredilir.
Hocaya saygi
Hadis ögrencisi, muhaddise (hadis alimine) bir sey söyleyecegi zaman, "ey alim, ey hafiz" gibi sözlerle onu ilme nisbet etmek suretiyle tazim etmelidir (saygi göstermelidir).

Ayasa kalkmak
 Peygamber (sav) sevgi sebebiyle ayasa kalkilmasina bir sey demezdi.

Muhaddisin binitini tutmak
 e?-?a'bi demistir ki: "Abdullah ibni Abbas (ranhüma), Zeyd b Sabit'in (ra) binitini tuttu. Binmesine yardimci olmak istedi. Zeyd;
 "- Rasulullah'in (as) amcasinin oglu oldusun halde benim hayvanimi mi tutuyorsun" dedi. ibn-i Abbas (ranhüma) da;
 "Biz ulemaya böyle saygi gösteririz" cevabini verdi.

Muhaddisin elini öpmek
 Abdullah b. Ömer (ranhüma): "Rasulullah'in (as) görevlendirdigi seriyyelerden birinde bulundum. Kendisine geldik ve elini öptük" dedi.

Muhaddisin kiymetini bilmek
su'be b. el-Haccac demistir ki: "Ben bir kigiden bir hadis ögrendigim zaman, yasadigim sürece onun kölesi olurdum. Her ne zaman onunla kasilaIsam, halini hatr?n? (ve yapabilecegim bir hizmetin olup olmadigini) sorardim.

Hadis meclislerine saygi
Ebu Said el-Hudri (ra) demistir ki: "Biz mescidde otururken Rasulullah (as) gelip yanimiza oturdu. Sanki basimizin üzerinde kuslar varmis gibi hareketsiz bekler ve hiçbirimiz asla konusmazdik".

Ders dinleme edebi
 ed-Dahhak b. Müzahim: "ilim ögrenmenin birinci geregi susmak; ikincisi dinlemek; üçüncüsü amel etmek; dördüncüsü de nesretmek (yaymak) ve ögretmektir" der.

Soru sorma usulü
 Bir el-Haris anlatiyor: Abdullah ibnu'l-Mübarek yolda yürürken bir adam gelip bir hadis sordu. ibnu'l-Mübarek:
 - "Senin bu yaptisin ilme saygi göstermek degildir" dedi. Bir diyor ki, "bu cevabi gerçekten çok begendim ve yerinde buldum.

Sorulacak hadisin belirlenmesi
 Meymun b. Mihran, "insanlara kasi sevgi beslemek aklin yarisi, isabetli soru sormak ise ilmin yarIsgdir" demistir.

Hocayi b?ktirmamak
 Hoca, ögrencinin sorusuna cevap verip istedigi hadisi rivayet ettigi zaman, ögrencinin tegekkür etmesi ve hocayi daha fazlasi için sikistirmamasi gerekir.

Hocaya kizilmaz

Soru için hazirlik
 eger ögrenci hocaya sormak istedigi hadisleri bilmeyen bir kimse ise orada bulunan bilgi sahibi kigilerden yararlanir, onlarin kendisi adina sormalarini saglar.

Nasil ezberlenir?
"Dogrusu bunda, kalbi olana veya hazir bulunup kulak verene ders vardir" mealindeki Kaf suresinin 37. ayeti hakkinda el-Hasan (el-Basri) su yorumu yapmistir:
 Dinleyenin kalbi (kafasi, gönlü, dikkati) kendisiyle beraber ise söyleneni anlar. Yok eger kafasi bAska yerde ise, ne söylendigini asla anlayamaz.
ibn ?ihab ez-Zühri, "ilmi toptan ögrenmek isteyen hiçbir sey ögrenemez. ilim, bir-iki hadis bir-iki hadis ögrenerek elde edilir (ilimde toptancilik olmaz)" der.

Hocanin rivayetini tekrarlamasi
Nebi (as) bir söz söyledigi zaman (en fazla) üç kez tekrar ederdi.

Ezberlenen hadisin hocaya arzi
Bir hocadan hadis ezberlemis olanin onu tashih etmesi ve sayet varsa, eskiden ezberlediklerindeki hatayi düzeltmesi için hocaya arzetmesi uygun olur.

Hadislerin müzakeresi
 Enes b. Malik (ra) demistir ki: "Biz Nebi'nin (as) huzurunda bulunur, ondan hadis dinlerdik. Oradan ayrildiktan sonra iyice belleyelim diye duyduklarimizi kendi aramizda müzakere ve tekrar ederdik."
 ögrenci müzakere edecek kigi bulamazsa, kendi kendine içinden tekrar etmelidir.

Kitabi emanet vermek
 Veki' b. el-Cerrah "hadis ögrenmenin ilk bereketi (okumak ve istinsah üzere) emanet kitap vermektir" demistir.

Emanet alinan kitaplarin geciktirilmesi mekruhtur

Emanetçinin tegekkürü
 Nebi (as): "Insanlarin Allah'a (cc) en çok sükredeni insanlara en çok tegekkür edenlerdir" buyurMustur.

B) HADIs YAZIMIYLA ilGili USÜLLER
Hadis siyah mürekkeble yazilmalidir. Zira siyah en belirgin renk oldusu gibi mürekkeb de yaziyi uzun süre koruyucudur.

yazi aletleri
Hokka
Kalem veya uc: Kalem açmakta kullanilan biçagin, bAska hiçbir iste kullanilmamasi, saf çelikten, ince agizli ve keskin olmasi gerekmektedir. Mürekkebin berrak ve akici, kagidin parlak ve saf olmasi esastir.

yaziyi güzellestirmek
 ögrencinin yazIsini güzellestirmesini tesvik eden bazi degerlendirmelerinden sonra Hatib, yeterince kagit alamama ve yolculuk (rihle) gibi mazeretler disinda ince yazi yazmamak gerektigine Israrla isaret etmektedir.

yaziya besmele ile baglamak
 Her ilmi kitabin BESMELE ile baglamasi uygun olur.

Hocanin ve meclistekilerin adlarini yazmak
 Hadis ögrencisi BESMELE'den sonra, kitabini okudusu hocanin ismini, künyesini, nisbesini, haddesena Ebu fulan Fulan b. Fulan el-Fulani, kale, haddesena fulan... seklinde yazar. Hocadan duyduklarini oldusu gibi kaydeder.

Sema' kaydi tutmak
 eger bir ögrenci hocasindan dinledigi bir kitabi yazmak isterse, isimler sayfasinin bagina;
 a. Kendisiyle beraber o kitabi dinleyenlerin isimlerini,
 b. Sema' (dinleme) tarihini
 yazmasi gerekir.

Isimleri harekelemek

Salatu selam yazmak
 Nebi'nin (sallallahu aleyhi ve sellem) adi yazildigi zaman, beraberinde salatu selam'i da yazmak uygun olur.

Hadisin sonuna yuvarlak bir isaret koymak
 Her iki hadisin, birini Diserinden ayiran, daire seklinde bir isaret koymak uygun olur.

Nüsha mukabelesi
 Hocanin kitabini istinsah etmis olan ögrencinin, yazdigi nüshayi, hocasinin nüshasiyla ("asl") mukabele ve kontrol etmesi gereklidir. Zira bu kasilastirma, o kitaptan yapilacak rivayetin sahih olmasi için sarttir. Bu isleme, muaraza, nüsha mukabelesi, nüsha kasilastirmasi denir.

Kitabin dogrulusuna hükmetmek
imam safii: "Bir kitapta ekler ve düzeltmeler görürsen, o kitabin sihhatine hükmet" demistir.

Kiraat (Arz)
 Hoca kendisi okuyacak olursa bu, en uygun olan ögretim yoludur. Sevabi da pek çoktur. sayet hoca kendisi okumaktan aciz kalirsa, bir bAskasindan okumasini ister, bu da caizdir. Zira hocaya okuyarak arzetmek (arzu'l-kiraa), bizzat hocanin okumasi (sema') demektir.

Öncelik hakkina riayet
 Hocadan ders almakta talebelerin istekleri farkli olabilir. Kimi hocanin okumasini, kimisi de kiraat usulünün uygulanmasini isteyebilir. Böylesi durumlarda hocanin, derse ilk gelenin istegine itibar etmesi gerekir. Yani öncelik hakkini dikkate almasi uygun olur.

Bilgi ve dirayet sahiplerini tercih

Gençlere hadis ögretmek
 Malik b. Dinar: "Hayr gençlerdedir" derdi.



Kaynak :http://www.muhammedmustafa.com/